de Roberto Cossa
Estrea: 21 de Outubro de 1993. Teatro Principal. Santiago de Compostela.

mini Roberto Cossa (1934) encabeza a coñecida como «Generación del 60», que engloba a pouco máis de media ducia de dramaturgos arxentinos.

Ficha Técnica

Autor

Roberto Cossa

Traducción

Dolores Vilavedra

Escenografía, vestiario e cartel

Antonio Francisco Simón

Deseño de Iluminación

Xúlio Lago

Fotografía

Xoán Piñón

Técnicos de Escena

Miguel López Soto / Antón Arias

Axudante de Dirección

Flor Maceiras

Dramaturxia e Dirección

Xúlio Lago

Intérpretes

Lola…………………….

Carme………………….

Pedro…………………..

Ramón………………….

Manuel ………………..

Nai……………………….

María Barcala

Patricia de Lorenzo

Luis Iglesia

Gonzalo M. Uriarte

Antonio Francisco Simón

Feli Manzano

 O AUTOR

Roberto Cossa (1934) encabeza a coñecida como «Generación del 60», que engloba a pouco máis de media ducia de dramaturgos arxentinos (Ricardo Talesnik, Rodolfo Wals, Carlos Somigliana, Oscar Viale, Germán Rozenmacher e Julio Mauricio, aos que se sumarían despois Griselda Gambaro e Eduardo Paulovsky). Esta xeración de autores comezou a rexistrar nos seus dramas a circunstancia da clase media arxentina e a provocar a análise e a reflexión tomando como linguaxe de referencia o estilo realista.

Desde a súa primeira peza «Nuestro fin de semana» (1964), Roberto Cossa desenvolve un tema constante: os soños e as frustracións dos bonaerense, o tránsito entre unha grandeza inalcanzable e a imparable caída de tódalas súas quimeras. Todo iso ao través duns personaxes extremadamente individualistas, representativos dunha clase media oportunista, desposuída de xenerosidade e esquecida da piedade e de calquera xesto solidario.

En opinión do escritor Osvaldo Soriano, «cuando otras generaciones hayan enterrado a la nuestra, el teatro de Cossa servirá, mejor que las noticias de los periódicos y los sesusos estudios sociopoliticos, para interpretar lo que fué la Argentina de nuestro tiempo. Su humor, su dudosa grandeza, su trágica caída».

Galería

 {gallery}repertorio/chora/imaxes{/gallery}

Crítica

Comentario crítico de Manuel Rivas ao redor de «Non se chora».

Liberación, Comunicación, Verdade, Valentía e…. ¡Actores!

«Non se chora», no teatro galego, é unha liberación. Unha liberación para o espectador.

Unha liberación, creo, para a compañía que dirixe Xúlio Lago. Como a obra é realista , eu diría que dun realismo contundente, desacomplexado, puidera parecer estraña nestes tempos esa definición terapéutica. Suponse que para voar hai outros vieiros máis doados, desde a recreación de clásicos ata o experimentalismo de avangarda. Pero a ousadía de «Non se chora» radica, por paradóxico que pareza, en aterrar, en mergullarse e enlamarse na realidade.

¿Realidade? ¿Non é a realidade unha convención máis? O realismo artístico, cando non e puro costrumbrismo, acada o seu valor ao crear realidade, ao descobrir realidade, ao rescatar o sentido das palabras e das cousas de entre a follaxe da retórica da apariencia. Como o campesiño que mete as mans na terra para arrincar os froitos, o autor vai á cara oculta da existencia, os actores han de viaxar ao enigma diso que chamamos alma humana. E logo, toldos han de regresar. O campesiño que volta para mostrar os froitos á luz solar, o autor para darlle unha forma verosímil, fotografiable, á brétema do mundo, e os actores han de volver tamén desa viaxe interior para encarnar o personaxe. Todos arriscan nesa ciruxía. O costumbrismo, a simple posta en escena do tópico, mesmo o destilado como folklore, só esixe, cando se fai dignamente, oficio. Istoutro, esta case de aventura realista, esixe, ademáis, apostar a cabeza. «Non se chora» ten esa valentía. E, por demáis, o oficio: ese camiño de ida e volta ha de percorrerse sen trampa e tan de vagar que non se vexa.

«Non se chora» escrito do arxentino Roberto Cossa, é un achádego de Xúlio Lago. Funcionou na letra esa simpatía do paseante solitario polas praias do oeste que atopa de súpeto, a aboiar na beiramar, unha botella cunha mensaxe. Xúlio abriu a botella, leu a mensaxe e sentiu como propios os latexos de entreliñas. Eis unha obra moi galega, desde logo moi arxentina, para min que irlandesa e sen dúbida moi xaponesa e seguramente californiana. É unha obra da parroquia do mundo. A validez universal da obra vén dada porque non se apoia nun «tema» senón que desenvolve e profunda en comportamentos humáns. Os personaxes existen, teñen vida propia, contradinse, sobren o destino que os arrastra. A inmediata galeguidade da obra, intuída por Xúlio, viña da proximidade de claves, de referencias simbólicas, de códigos sentimentais, que están moi presente na vida galega. O propio título, o «No hai que llorar» traducido polo máis imperativo «Non se chora» ten para calquera galego un sentido persoal máis tamén colectivo, remite a unha historia, a unha memoria atormentada. O chorar ou non chorar é un dilema ao que se enfronta calquera ser humano pero en Galicia forma parte do código cultural, remite a corazón aberto a xénese romántica de Galicia. Chorona ou non, Galicia é unha nación que ten nos beizos o sabor salgado do verbo chorar. Na memoria colectiva tense soletreado en moitas ocasión ese non-se-chora. ¿E que dicir da terra como permanente telón de fondo, como tapiz onde se desatan as paixóns, as miserias, os soños¿ O valor da terra, o fío nutricio da herdanza, é un argumento que en Galicia non necesita anotacións. O mesmo a nai, tantas veces identificada coa propia terra. A nai terra. A terra como nai deitada. A nai como ventre nutricio.l Pero había que converter todo iso en teatro. Había que representalo, non explicalo. Dicilo con expresións que non fosen artificios, que tivesen o arrecendo da vida, e por personaxes que fosen carne e óso.

A versión galega está tan ben lograda que nos permite falar felizmente dunha inflexión na nosa dramatúrxia, dun paso adiante na verosimilitude da lingua no texto e da fala sobre o escenario. Moitos intentos meritorios no teatro galego teñen fracasado fronte ao público por falar esa urdime, por descoidar a verdade da lingua. Non se entenda esta observación como o reclamo do coloquialismo a ultranza, que derivaría nun tipismo máis. Cada obra esixe a súa expresión e non hai reglas establecidas. O milagro no teatro é que pode facer verosímil calquera mundo ou personaxe, por fantasioso que sexa ou disparatado que semelle, sempre que se manifeste con verdade, que consiga tecer a misteriosa tearaña da comunicación. «Non se chora» na súa aparente simplicidade, pode converterse nun punto de referencia para o teatro galego do futuro.

Merecería crear escola.

«Non se chora» ten tamén o don da oportunidade, unha contemporaneidade non buscada adrede que é o mellor xeito de ser contemporáneo, senón suxerida por unha atmósfera onde se sitúa como eixo fundamental o conflito entre moral individual e estatus social. entre sentimentos e ambici’´ons máis ou menos mesquiñas. Esa especie de catarse caníbal, en que só falta devorar á nai, ten un especial valor simbólico nestes intres. O realismo, como quen non quere a cousa, vai mudando en esperpento ata o estoupido final. Así se fai teatro, que carallo! Sen escrúpulos, como dicía Faulkner que había que escribir unha novela. Sen amable hipocresía.

Esta obra de aparente sinxeleza, pero densa e tensa, con moitas vísceras, debería ter o efecto dunha convulsi’´on que incomodara para ben ao teatro galego. Xúlio Lago esnaquiza un espello. A súa valentía é a dos bravos, dos que non dubidan cando chega a hora do desafía. Podía asentarse no propio historial, consolidar un estilo. Podía, pola contra, arriscar nunha incerta aventura. Escolleu isto último. ¡Saúde e Terra!

«Non se chora» é unha obra de director e de actores. Hai nesa montaxe papeis bordados como encaixe de Camariñas e modelados coa exquisita dureza da porcelana de Sargadelos. Recoñecida está aos actores galegos a perseverancia e mesmo sacrificio de sangue, suor e lágrimas. Posto que non se chora, tempo vai sendo de quitarse o sombreiro e saudar con gratitude de espectador a seis grandes….!Actores¡

Manuel Rivas. (Publicado no libro-programa do espectáculo en A Coruña, Outubro de 1993)

Comentario crítico de Damián Villalaín

«A finalidade do texto sempre foi e é servir de espello á natureza, mostrarlle á virtude a súa propia imaxe, ó vicio o seu vivo retrato e á idade e substancia do século a súa propia forma e marca». Son palabras de Shakespeare, en boca de Hamlet. Había tempo que semellaban esquecidas no noso teatro, tan pouco amigo de levar ós escenarios o presente, o cotián, a «forma e marca» do século. Xa sei que os tempos e as ideas van confusas e que falar de ben e mal, de vicios e virtudes é tarefa ingrata e perigosa. Moitos, ademais, aseguran que ese papel o cumpre hoxendía a televisión, con máis riquezas e máis desgarro. Pero o teatro demitiría da súa función máis esencial se deixase en mans de toda esa golfería mediática, de todos eses hipócritas depredadores de audiencias e diñeiros a necesaria «cita con la vida».

Por iso merece un forte aplauso e os honores do regreso «Non se chora», a obra teatral de Roberto Cossa estreada hai uns días no Principal por Xúlio Lago e o seu Teatro do Atlántico. A obra trata duns irmáns que, axudados polas súas respectivas donas, intenta, con moito amor e cariño, acelerar a morte da súa nai para poder venderlle as fincas. Recoñezo que nalgún momento da representación tiven unha estraña sensación, parecida á que debe sentir o espía involuntario dunha traxicomedia cutre da vida real, onde non hai moito que escarvar para atopar o poderío triunfante da frustración, a maldade e a miseria..O de «Non se chora» poder’´ia ser motivo de calquera «reality show» televisivo. O que pasa é que entre Julián Lago e Xúlio Lago hai a mesma diferenza que entre Balzac e Nieves Herrero. A diferenza insalvable que segue a haber entre o arte e a inmundicia do deseño. Gracias a obras como «Non se chora» temos unha razón máis para afirmar que o teatro segue estando cheo de vida e que pode seguir sendo espello no camiño e «máquina de la verdad» necesaria e intelixente. E tamén para dicir que os actores galegos son cada día mellores.

DAMIÁN VILLALAÍN. (La Voz de Galicia. 30/10/93)


12.00 Normal 0 21 false false false ES X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4

María Barcala

Patricia de Lorenzo

Luis Iglesia

Gonzalo M. Uriarte

Antonio Francisco Simón

Feli Manzano